Ostre zapalenie trzustki u psa

Ostre zapalenie trzustki u psa - objawy choroby

Ostre zapalenie trzustki należy do najgroźniejszych, często spotykanych chorób psów i kotów. Objawy kliniczne chorób trzustki obserwowane u psów i kotów wynikają bądź ze zmiany miejsca uwalniania aktywnych enzymów trawiennych prowadzącej do uszkodzenia tkanek, bądź niezdolności narządu do wytwarzania odpowiedniej ilości enzymów trawiennych niezbędnej do utrzymania prawidłowego bilansu składników odżywczych.

Gdy trzustka funkcjonuje prawidłowo, wydzielane przez nią enzymy trawienne występują w formie nieaktywnych prekursorów, tzw. zymogenów, które ulegają aktywacji dopiero po uwolnieniu do jelita cienkiego. Ostre zapalenie trzustki stanowi efekt nieprawidłowej, przedwczesnej aktywacji tych enzymów, do którego dochodzi już w miąższu narządu.

Zapalenie trzustki może przenosić się miejscowo na żołądek, dwunastnicę i okrężnicę. Zapalenie trzustki osiąga największe nasilenie, gdy dochodzi do zużycia endogennych inhibitorów proteaz oraz gdy trzustka jest niedostatecznie ukrwiona. Konsekwencją jest martwica komórek, obrzęk trzustki i rozwój (najczęściej) jałowego zapalenia. Może również dojść do martwicy okolicznej tkanki tłuszczowej okołotrzustkowej oraz zapalenia otrzewnej.

Zapalenie trzustki u psa - objawy kliniczne

• Apatia zwierzęcia, brak łaknienia.
• Wymioty (możliwe z krwią), wymioty bezpośrednio po przyjęciu pokarmu oraz wody.
• Krwisty / smolisty kał luźnej konsystencji.
• Silna bolesność jamy brzusznej oraz przyjmowanie przez zwierzę pozycji
  odciążającej.
• Twarde i napięte powłoki brzuszne, agresja przy próbach dotyku okolicy.
• Ogólne szybko postępujące osłabienie będące skutkiem odwodnienia organizmu.
• Gorączka lub Hipotermia.
• Częstoskurcz, przyspieszenie oddechów.
• Gdy choroba rozwija się szybko i gwałtownie, może prowadzić nawet do wstrząsu,
  stanowiącego bezpośrednie zagrożenie życia.
• Przebieg choroby może być łagodny do ciężkiego, ponieważ znacząco różni się w
  zależności od nasilenia procesu.

Przyczyny – czynniki sprzyjające rozwojowi ostrego zapalenia trzustki u psa:

• Otyłość – nadmierna masa ciała zwierzęcia.
• Wysoki poziom trójglicerydów w surowicy krwi.
• Błędy dietetyczne, dieta bogatotłuszczowa – często oparta na ludzkim jedzeniu.
• Dieta bogata w metioninę a uboga w cholinę.
• Ostre zapalenie trzustki może być także bezpośrednim efektem niektórych zatruć bądź stanowić ich późniejsze powikłanie. Do czynników toksycznych mogących wywołać zapalenie trzustki u psów należą: czekolada, kakao, awokado, orzechy makademia, cynk oraz insektycydy (środki owadobójcze) z grupy inhibitorów acetylocholinestrazy oraz rodentycydy (środki gryzoniobójcze) zawierające witaminę D3.
• Predyspozycje genetyczne – najbardziej narażonymi rasami psów na ostre zapalenie trzustki są: psy małych ras takich jak sznaucer miniaturowy, yorskshire terrier, cavalier king charles spaniel i cocker spaniel, ale także boksery i owczarki szkockie collie oraz owczarki niemieckie.
• Tło jatrogenne – działanie niepożądane pojawiające się u predysponowanych zwierząt
  w czasie stosowania niektórych leków.

Diagnostyka choroby: 

Diagnostyka choroby:
Kluczowym elementem diagnostyki przy ostrym zapaleniu trzustki jest wnikliwa analiza stanu klinicznego pacjenta oraz towarzyszących objawów chorobowych. Podstawowe postępowanie u psów i kotów podejrzanych o zapalenie trzustki obejmuje wykonanie badań laboratoryjnych (badanie morfologiczne krwi, badanie biochemiczne surowicy, badanie moczu).

Aktualnym standardem diagnostycznym są swoiste testy, takie jak oznaczenie wartości swoistej psiej lipazy trzustkowej (cPLI). Czułość laboratoryjnego oznaczenia cPLI wynosi ponad 80%, test jest bardzo specyficzny.

Badania obrazowe – badanie ultrasonograficzne jamy brzusznej dostarcza bardziej przekonywujących dowodów na istnienie zapalenia trzustki i psów, zwłaszcza jeśli obraz radiograficzny (RTG) pozostawia wątpliwości. W obrazie USG – często obserwujemy powiększenie trzustki, wzmożoną echogeniczność tłuszczu trzewnego, cechy zapalenia otrzewnej. Równie często obraz badania ukazuje porażenie czynnościowe jelit – czyli stan, w którym mięśnie jelit tracą zdolność do prawidłowych skurczów, co skutkuje zahamowaniem pasażu treści jelitowej – atonią.

Jeśli postawienie rozpoznania nadal przysparza trudności, należy wykonać laparotomię diagnostyczną i pobrać wycinek trzustki do badania histopatologicznego.

Opis przypadku klinicznego psa z ostrym zapaleniem trzustki: 

W godzinach nocnych dnia 13.05.2025 podczas nocnego dyżuru emergency do naszej Kliniki trafiła suczka Tami rasy Yorkshire Terrier. Stan kliniczny suczki był bardzo poważny. Pacjentka wykazywała skrajne odwodnienie organizmu – cechy wstrząsu hipowolemicznego, hipotermię – temperatura wyjściowa 33,7*C, oraz znaczne ograniczenie świadomości i fizyczne osłabienie.
Suczka w godzinach nocnych została znaleziona przez Właścicielkę w domu – zalegała nieruchomo na podłodze w pozycji bocznej w swoich wydzielinach fizjologicznych.

Z przeprowadzonego wywiadu wyniknęło, ze pacjentka mogła zjeść bluszcz oraz cierpi na poważną wadę wrodzoną, naczyniową – zespolenie wrotno-oboczne (PSS – Portosystemic Shunt). Wada dotyczy patologicznego unaczynienia wątroby.
Początkowo pobranie krwi – okazało się niemożliwe z racji na stopień odwodnienia organizmu oraz zaburzenia ciśnienia krwi.

W trybie pilnym założono dojście dożylne oraz rozpoczęto intensywną terapię. Podjęto próbę wyrównania wstrząsu hipowolemicznego wprowadzając płynoterapię krystaloidami, wdrożono dogrzewanie ciała urządzeniem Bair Hugger, wdrożono leki przeciwwstrząsowe oraz znoszące nudności.
Po kilku godzinach terapii nawodnienie organizmu zaczęło wracać do normy, poszerzono więc diagnostykę o badania krwi.
Badanie morfologiczne wykazało anemię umiarkowanego stopnia (HTC 32,7%) oraz silną leukocytozę.

Badanie biochemiczne surowicy – wykazało obniżenie poziomu kreatyniny, białka całkowitego oraz albumin – obraz wyników korelował z ostrymi zaburzeniami chorobowymi natury gastrycznej.
Poziom specyficznej, psiej lipazy trzustkowej osiągnął wartość 1840,7 ng/mL
(przy normie < 200ng/mL) – padło rozpoznanie ostrego zapalenia trzustki.

Hospitalizacja pacjentki trwała trzy doby. Leczenie obejmowało leki przeciwbólowe, rozkurczowe, antybiotyk, leki znoszące nudności, leki przeciwzapalne, podaż leków stymulujących krwiotworzenie oraz preparatów wspierających trawienie i wchłanianie składników odżywczych.
Przez cały okres pobytu w szpitalu stosowano płynoterapię adekwatną do zmieniającego się stopnia nawodnienia pacjentki i kontrolowano kluczowe parametry życiowe.

Wraz z upływem czasu Tami zaczęła jeść samodzielnie przy równoczesnym wycofaniu wszystkich objawów klinicznych związanych z układem pokarmowym. Pacjentka w stanie stabilnym wróciła do domu z swoją Właścicielką. Zalecono regularne podawanie zaordynowanych leków – doustnie oraz wykonanie kontrolnych badań krwi za 7 dni.

Podsumowanie oraz zasady żywienia przy zapaleniu trzustki:

Czas trwania leczenia zapalenia trzustki u psa zależy od wielu czynników, w tym od nasilenia objawów, rodzaju zapalenia (przewlekłe/ostre), a także od reakcji organizmu na terapię.

Ostre zapalenie trzustki, jeśli zostanie szybko zdiagnozowane i leczone, może wymagać kilku dni intensywnej opieki weterynaryjnej, a następnie kilkutygodniowej rekonwalescencji w domu. W przypadku przewlekłego zapalenia trzustki leczenie może być długotrwałe
 i obejmować stałe monitorowanie stanu zdrowia psa, regularne badania kontrolne oraz specjalistyczną dietę.

W przeszłości zalecano całkowite wstrzymanie podawania pokarmu u pacjentów  z zapaleniem trzustki, co ma faktycznie sens u zwierząt wymiotujących. Nie istnieją dowody, jakoby wstrzymanie odżywiania miało korzystny efekt u ludzi, a część autorów twierdzi wręcz, że jest to szkodliwe. 

Obecnie dominuje przekonanie, aby wstrzymać podawanie pokarmu wyłącznie psom wymiotującym i to nie dłużej niż 2-4 dni. Jeśli nie uda się opanować wymiotów za pomocą leków przeciwwymiotnych, zaleca się prowadzenie żywienia pozajelitowego przez żyłę obwodową lub prowadzenie odżywiania dojelitowego przez sondę dojelitową.

Psom, które nie wymiotują, można podawać małe porcje pokarmu o małej zawartości tłuszczów i umiarkowanej zawartości węglowodanów (małe, częste posiłki).

Nie istnieją dowody naukowe na potwierdzenie tezy, że pokarm o dużej zawartości tłuszczów, wywołuje zapalenie trzustki ale z ustnych, nieoficjalnych doniesień wynika, że psy czują się lepiej, jeśli w czasie rekonwalescencji otrzymują pokarm o zmniejszonej zawartości tłuszczu. 
Podawanie pokarmu o zmniejszonej zawartości tłuszczu może doprowadzić też do ustąpienia objawów przewlekłego, łagodnego zapalenia trzustki.

Lek. Wet. Mateusz Olearczuk 

Ryc. 1 - Wyniki ogólnych badań krwi psa z ostrym zapaleniem trzustki.

Ryc. 2 - Oznaczenie poziomu specyficznej psiej lipazy trzustkowej psa z ostrym zapaleniem trzustki (wynik wielokrotnie przekraczający normę).

Bibliografia:

• „Choroby wewnętrzne małych zwierząt”

Richard W. Nelson, C. Guillermo Couto 2016, 40; 627-643

• “Small animal gastroenterology”

M.L. Chandler, Elsevier 2011

• “Ostre zapalenie trzustki jako konsekwencja zatruć u psów”

Magazyn Weterynaryjny 2019/09

Lek. wet. Urszula Latek, dr n. wet. Magdalena Chłopecka, dr hab. Marta Mendel

Zakład Farmakologii i Toksykologii, Wydział Medycyny Weterynaryjnej 

SGGW, Warszawa

• „Acute Pancreatitis in Dogs : Advances in Understanding, Diagnosis, and Treatment”

1. Masnfield 

Top. Comp. Anim. Med. , 2012, 27, 123-132

• “Small Animal Gastroenterology”

1. M. Steiner. Schlutersche, 2008, Hanover

• Ryciny – badania – źródło własne