Zaburzenia poznawcze u psa i kota – czym jest zespół CDS?

Zaburzenia poznawcze u psa i kota – czym jest zespół CDS?

Zespołem zaburzeń poznawczych (CDS, cognitive dysfunction syndrome) nazywamy zaburzenia, które wpływają na czynność umysłową i powodują wtórne zmiany w zachowaniu zwierzęcia. Schorzenie to porównujemy często do choroby Alzheimera u ludzi. W związku ze wzrostem liczby starszych zwierząt w populacji, lekarze weterynarii coraz częściej spotykają się z tym problemem, co powoduje konieczność pogłębiania wiedzy w tym zakresie.

Zaburzenia poznawcze u starszych zwierząt – jak często występują?

Zaburzenia poznawcze dotykają najczęściej psów i kotów powyżej 11. roku życia. U psów powyżej 15. roku życia procent zachorowań wynosi około 68%, u kotów około 50%.

Przyczyny zaburzeń poznawczych u psa i kota – dlaczego zwierzę traci funkcje poznawcze?

Zaburzenia poznawcze wynikają ze starzenia się mózgu, na skutek różnych mechanizmów (mogą zachodzić razem lub osobno):

• Niedotlenienie – na skutek zmian naczyniowych i okołonaczyniowych. Mamy tu do czynienia ze zmniejszonym przepływem krwi przez mózg, mikrowylewami oraz miażdżycą, które wynikają najczęściej ze zmniejszenia rzutu serca, nadciśnienia krwi lub niedokrwistości.

• Wolne rodniki – ich liczba rośnie na skutek starzenia się mitochondriów w komórkach, zmniejszenia podaży przeciwutleniaczy, stresu (np. śmierć właściciela, zmiana środowiska), chorób towarzyszących.

• Odkładanie się β-amyloidu oraz hiperfosforylacja białka tau – co powoduje zwyrodnienie neuronów i ich dysfunkcję.

• Zmiany w neuroprzekaźnikach.

• Zmiany anatomiczne – np. poszerzenie komór mózgowych, zmniejszenie wielkości i masy mózgu, zwłóknienie opon mózgowych.

• Zaburzenia nastroju – np. na skutek nudy, braku stymulacji, eksploracji, komfortu, opieki, rytuałów, niezaspokojenia potrzeb wynikających z rasy czy charakteru zwierzęcia, potrzeb społecznych, poczucia bezpieczeństwa.

Objawy CDS u psa i kota – kiedy warto zgłosić się do lekarza weterynarii?

W celu zdiagnozowania CDS konieczne jest wykluczenie innych chorób, czyli wyeliminowanie innych możliwych przyczyn zmiany zachowania zwierzęcia. Na ten moment nie ma testu diagnostycznego potwierdzającego jednoznacznie to schorzenie. W odróżnieniu od ludzi na przeszkodzie staje nam brak wywiadu z samym pacjentem, co znacznie ułatwiłoby postępowanie. Zmiana zachowania zwierzęcia geriatrycznego może wynikać z wielu przyczyn. Zmiany te mogą zachodzić nagle lub nasilać się z czasem, co może utrudnić wychwycenie ich przez Opiekuna zwierzęcia.

Objawy, na które warto zwrócić uwagę, to:

• zmiana orientacji w przestrzeni (np. zwierzę wchodzi w meble, zatrzymuje się bez celu, długo patrzy w jedno miejsce, np. ścianę czy podłogę);
• zmiana aktywności (np. niechętnie wychodzi na spacery, odmawia wyjścia na zewnątrz, na spacerze stara się wrócić do domu);
• lękliwość, drażliwość, impulsywność (np. zwierzę jest nagle agresywne wobec członków rodziny, ucieka od kontaktu z bliskimi ludźmi);
• zmiany w utrzymywaniu czystości (np. oddaje mocz i/lub kał w domu, oddaje je pod siebie);
• zmiana cyklu snu i czuwania (np. śpi dłużej lub krócej niż zwykle, nie śpi w nocy, tylko w dzień, często budzi się w nocy);
• zmiana kontaktów społecznych (np. zwierzę chowa się, gdy pojawiają się goście, choć wcześniej było towarzyskie, nie wita się z Opiekunem po jego powrocie do domu).

Jakie pytania może zadać lekarz weterynarii podejrzewając CDS?

Pytania, z którymi możecie się Państwo spotkać w gabinecie weterynaryjnym, to:

• Czy i ile zwierzę się bawi?
• Czy zdarza mu się kręcić w kółko?
• Czy zdarza mu się utknąć pomiędzy meblami, które wcześniej omijał?
• Jakie polecenia zna i jak obecnie na nie reaguje?
• Ile godzin na dobę śpi? Jaka jest jakość snu? Czy budzi się w nocy?
• Jak reaguje na Opiekunów? Czy wita się z nimi po powrocie do domu?
• Czy zdarza mu się nie rozpoznać członków rodziny?
• Czy chętnie wychodzi na spacery? Czy zdarza mu się wpatrywać w przestrzeń?
• Czy zdarza się, że odda mocz i/lub kał w domu lub poza kuwetą (u kotów)?
• Czy zauważył Pan/Pani, że pacjent nie może znaleźć jedzenia, które leży na podłodze?
• Czy zauważył Pan/Pani zmniejszenie zainteresowania otoczeniem u swojego zwierzęcia?

Jakie badania wykonać, gdy podejrzewamy zaburzenia poznawcze?

Aby postawić diagnozę, konieczne jest wykonanie szeregu badań, m.in.:

• badania krwi,
• badania okulistycznego,
• badania neurologicznego lub ortopedycznego,
• projekcji RTG lub badania MRI.

Wiele zmian w zachowaniu zwierzęcia powoduje zmęczenie i frustrację u Opiekunów. Warto jak najprędzej znaleźć przyczynę problemu, by móc wdrożyć leczenie. Spadek chęci do zabawy czy niechęć do spacerów może wynikać np. z choroby ogólnoustrojowej, która powoduje spadek nastroju lub ból.

Pacjent psi lub koci może mieć zaburzone lub utracone zmysły, np. na skutek zaćmy (objawy lękowe, dezorientacja, agresja, unikanie Opiekuna). Podobne objawy wywołuje zaburzenie lub utrata słuchu. Pacjent może cierpieć na chorobę zapalno-zwyrodnieniową kręgosłupa i/lub stawów (objawy bólu, wokalizacja, agresja). Choroby nerek powodują odwodnienie, zmęczenie, zaburzenia apetytu i wycofanie. Choroby serca mogą powodować nietolerancję wysiłku, zmęczenie, lęk, spadek apetytu. Cukrzyca, choroby tarczycy czy nadnerczy mogą wywołać wszystkie oznaki CDS.

Leczenie CDS u psa i kota – jak pomóc zwierzęciu?

Leczenie dostosowuje się do objawów oraz wyników badań dodatkowych. Lekarz weterynarii dobiera terapię na podstawie szczegółowego wywiadu z Opiekunem, badania klinicznego oraz wyników badań diagnostycznych. W terapii CDS stosujemy m.in.:

• terapię behawioralną,
• zmiany w środowisku (zmniejszenie bodźców awersyjnych, zapewnienie poczucia bezpieczeństwa),
• zabawy relaksacyjne,
• odpowiednią dietę,
• feromonoterapię,
• selegilinę,
• alfa-kazozepinę,
• tryptofan,
• taurynę,
• L-teaninę,
• CBD,
• propentofilinę,
• suplementy diety, m.in.: witaminy z grupy B, witamina E, C, selen, L-karnityna, kwasy tłuszczowe Omega-3 (DHA, EPA), SAMe, N-acetylocysteina, koenzym Q10.

Wczesne rozpoznanie pozwala szybciej wdrożyć skuteczne leczenie, przynosząc ulgę zwierzęciu i poprawiając komfort życia zarówno jego, jak i Opiekunów.

Lek.Wet. Milena Kożuch

Zdjęcie 1: Zaćma u psa może powodować zaburzenia lub utratę wzroku, co wtórnie powoduje niepokój zwierzęcia i inne zaburzenia zachowania.

Zdjęcie 2: Pomiar ciśnienia krwi jest badaniem bezbolesnym, a może wykazać nadciśnienie, które wtórnie objawia się u zwierzęcia zaburzeniem snu czy bólem głowy.

Zdjęcie 3: Choroba zapalno - zwyrodnieniowa kręgosłupa może objawiać się niechęcią do ruchu i zabawy.

Zdjęcie 4: Choroby serca często objawiają się nietolerancją wysiłkową, ciągłym zmęczeniem, brakiem chęci do spacerów czy zabawy.