Zapalenia uszu u królików – czy warto wykonywać tomografię CBCT?

Zapalenia uszu u królików – czy warto wykonywać tomografię CBCT?

Zapalenia uszu należą do częstych problemów zdrowotnych spotykanych u królików domowych. Choć mogą wystąpić u każdego osobnika, niektóre rasy są wyraźnie bardziej narażone ze względu na swoją budowę anatomiczną, zwłaszcza kształt małżowin usznych i przewodu słuchowego.

Budowa ucha u królika

Ucho królika jest bardzo wrażliwym i złożonym narządem, odpowiadającym nie tylko za słuch, ale również za utrzymanie równowagi. Składa się z trzech podstawowych części: ucha zewnętrznego, środkowego i wewnętrznego.

Ucho zewnętrzne obejmuje małżowinę uszną oraz przewód słuchowy zewnętrzny. U królików małżowiny są duże i dobrze unerwione, a ich ruchliwość pomaga wychwytywać dźwięki z otoczenia. Przewód słuchowy jest stosunkowo długi i może być w różnym stopniu zakrzywiony – szczególnie u ras o opadających uszach.

Ucho środkowe znajduje się za błoną bębenkową, składa się na nie jama bębenkowa, kosteczki słuchowe oraz trąbka Eustachiusza. Struktury te przekazują drgania dźwiękowe do ucha wewnętrznego poprzez okienko owalne. U królików jama bębenkowa jest stosunkowo duża, a jej choroby często mają charakter przewlekły i mogą długo pozostawać niezauważone.

Ucho wewnętrzne zawiera narząd słuchu oraz narząd równowagi (układ przedsionkowy). Choroby tej części ucha mogą powodować objawy neurologiczne, takie jak zaburzenia równowagi czy charakterystyczne przechylanie głowy.

Ze względu na specyficzną budowę ucha oraz wąski przewód słuchowy, u królików stosunkowo łatwo dochodzi do zalegania wydzieliny i rozwoju stanów zapalnych.

Predyspozycje rasowe

Największą skłonność do chorób uszu wykazują króliki ras o opadających uszach, takie jak barany miniaturowe, barany francuskie, angielskie oraz Mini Lop. Ich charakterystyczne, zwisające małżowiny ograniczają naturalną wentylację przewodu słuchowego, co sprzyja:

• zaleganiu woskowiny,
• utrzymywaniu wilgoci,
• namnażaniu bakterii i drożdżaków.

U rasy Mini Lop dodatkowym czynnikiem ryzyka jest krótka, szeroka czaszka oraz masywne, nisko osadzone i ściśle przylegające małżowiny uszne. Przewód słuchowy bywa u nich zwężony i bardziej zakrzywiony, co utrudnia samooczyszczanie i sprzyja nawrotowym stanom zapalnym. Rasy miniaturowe — niezależnie od typu uszu — częściej cierpią także na wady zgryzu i choroby stomatologiczne, a infekcje zębów mogą szerzyć się na struktury ucha środkowego.

Króliki o uszach stojących chorują rzadziej, ponieważ ich przewód słuchowy jest lepiej wentylowany i mniej podatny na zaleganie wydzieliny. Nie oznacza to jednak całkowitej odporności — infekcje mogą pojawić się u każdego królika przy spadku odporności, urazach lub obecności pasożytów.

Typy zapalenia ucha u królika

Zapalenia klasyfikuje się w zależności od lokalizacji procesu chorobowego:

• Zapalenie ucha zewnętrznego – objawia się świądem, potrząsaniem głową, drapaniem uszu, zaczerwienieniem skóry i wydzieliną o różnym charakterze. Powodem zapalenia może być infekcja bakteryjna (pierwotna lub wtórna do zapalenia ucha środkowego), grzybicza lub pasożytnicza np. świerzb uszny (Psoroptes cuniculi).
• Zapalenie ucha środkowego – rozwija się często jako powikłanie nieleczonego zapalenia ucha zewnętrznego lub infekcji na terenie górnych dróg oddechowych. Może przebiegać bezobjawowo lub mogą pojawić się ból, brak apetytu, objawy przedsionkowe m.in. charakterystyczne przechylanie głowy, porażenie nerwu twarzowego.
• Zapalenie ucha wewnętrznego – najcięższa forma, związana z zajęciem struktur odpowiedzialnych za równowagę; obserwuje się oczopląs, zaburzenia koordynacji, przewracanie się czy kręcenie w kółko.

Diagnostyka – klucz do skutecznego leczenia

Dokładna diagnostyka jest niezbędna, ponieważ objawy różnych chorób uszu mogą być bardzo podobne. Podstawowe znaczenie ma:

• Badanie otoskopowe  lub badanie endoskopowe w sedacji – pozwala ocenić przewód słuchowy i błonę bębenkową.
• Cytologia wydzieliny z ucha – szybkie i bardzo przydatne badanie mikroskopowe, umożliwiające rozpoznanie bakterii, drożdżaków lub pasożytów (np. świerzbowców) i dobranie leczenia celowanego.
• Tomografia stożkowa CBCT – nowoczesna metoda obrazowania szczególnie cenna przy podejrzeniu zapalenia ucha środkowego lub wewnętrznego. Pozwala dokładnie ocenić struktury ucha zewnętrznego i środkowego tj. obecność patologicznego materiału w puszce bębenkowej, zmianę struktury kości i stopień jej niszczenia. 

Tomografia stożkowa CBCT w diagnostyce chorób uszu u królików

Tomografia stożkowa (CBCT – Cone Beam Computed Tomography) jest obecnie jedną z najdokładniejszych metod obrazowania struktur kostnych głowy u małych ssaków, w tym królików. W przeciwieństwie do klasycznego RTG pozwala uzyskać trójwymiarowy obraz czaszki i bardzo precyzyjnie ocenić struktury ucha środkowego, wewnętrznego oraz puszki bębenkowej.

Badanie jest szczególnie przydatne, ponieważ u królików wiele zmian w obrębie ucha środkowego rozwija się bez wyraźnych objawów w badaniu otoskopowym – przewód słuchowy zewnętrzny może wyglądać prawidłowo, mimo że w jamie bębenkowej znajduje się materiał zapalny.

Wskazania do wykonania CBCT obejmują między innymi:

• podejrzenie zapalenia ucha środkowego lub wewnętrznego,
• przewlekłe lub nawracające zapalenia ucha zewnętrznego, które nie odpowiadają na leczenie,
• objawy neurologiczne takie jak przechylanie głowy (head tilt), oczopląs, zaburzenia równowagi,
• diagnostykę różnicową chorób głowy (np. odróżnienie zmian w uchu od chorób stomatologicznych),
• planowanie leczenia chirurgicznego.

CBCT pozwala ocenić m.in. obecność patologicznego materiału w jamie bębenkowej, pogrubienie ścian puszki bębenkowej, przebudowę kostną czy zasięg procesu zapalnego. Badanie trwa stosunkowo krótko, jednak u większości królików wykonywane jest w krótkotrwałym znieczuleniu, aby zapobiec ruchowi zwierzęcia i uzyskać wysoką jakość obrazów.

Dzięki wysokiej rozdzielczości i możliwości rekonstrukcji trójwymiarowej CBCT znacząco zwiększa dokładność diagnostyki chorób głowy u królików i pozwala dobrać najbardziej odpowiednią metodę leczenia.

Dlaczego szybka diagnoza jest tak ważna?
Nieleczone zapalenie ucha u królika może prowadzić do trwałych zmian neurologicznych, utraty równowagi, a nawet nieodwracalnego uszkodzenia narządu słuchu. Wczesna konsultacja weterynaryjna i wykonanie odpowiednich badań znacząco zwiększają szanse na pełne wyleczenie oraz powrót zwierzęcia do komfortu życia.

Ryciny przedstawiają różnice w wyglądzie struktur ucha zewnętrznego i środkowego u pacjentów, co pozwala ocenić dalszy plan leczenia i rokowania:

Ryc.1 - lewa strona czaszki królika, obraz rekonstrukcji 3D tomografii CBCT, struktura puszki bębenkowej lewej prawidłowa

Ryc.2 - prawa strona czaszki królika, obraz rekonstrukcji 3D tomografii CBCT, struktura puszki bębenkowej prawej prawidłowa

Ryc.3 - lewa strona czaszki królika, obraz rekonstrukcji 3D tomografii CBCT, lewa puszka bębenkowa w stadium zaawansowanego niszczenia

Ryc.4 - obraz prawidłowych puszek bębenkowych oraz kanałów słuchowych zewnętrznych u królika, skan poprzeczy tomografii CBCT

Ryc. 5 – skan poprzeczny tomografii CBCT, widoczne wypełnienie materiałem o zwiększonej gęstości kanałów słuchowych zewnętrznych u królika rasy mini lop, puszki bębenkowe wyglądają prawidłowo (znajduje się w nich powietrze)

Ryc.6 - skan w przekroju poprzecznym tomografii komputerowej CBCT, widoczne wypełnienie materiałem o zwiększonej gęstości puszki bębenkowej lewej w około 70%, puszka bębenkowa lewa nie zawiera patologicznego materiału; boczne ściany kostne obu puszek są pogrubiałe

Ryc.7 - obraz puszek bębenkowych u królika rasy karzełek, skan w przekroju poprzecznym tomografii komputerowej CBCT, widoczne wypełnienie materiałem o zwiększonej gęstości puszki bębenkowej lewej w 100%, puszka bębenkowa prawa nie zawiera patologicznego materiału; ściany kostne obu puszek nie wykazują cech przebudowy

Ryc.8 - obraz puszek bębenkowych oraz kanałów słuchowych zewnętrznych u królika rasy mini lop, skan tomografii CBCT, przekrój poprzeczny – widoczny materiał o zwiększonej gęstości w obrębie kanałów słuchowych zewnętrznych, po stronie prawej materiał ten penetruje przez błonę bębenkową do wnętrza jamy bębenkowej

Ryc.9 - obraz puszek bębenkowych królika rasy baran (ten sam pacjent, co na ryc.3), skan poprzeczny tomografii CBCT, widoczny masywny stan zapalny w obrębie lewej puszki bębenkowej, cechy osteolizy i rozpadu ściany puszki, w jej wnętrzu znajduje się materiał o zwiększonej gęstości; puszka bębenkowa prawa wygląda prawidłowo

Lek.Wet. Sylwia Kuliś